Spomen-kosturnica u Ritopeku – tiho mesto koje čuva sećanje na dane oslobođenja

Iznad Ritopeka, na uzvišenju kraj Dunava, već osam decenija stoji spomenik koji izdaleka privlači pažnju svojom neobičnom, visokom formom. Za meštane je deo pejzaža, a za one koji zastanu pred njim – mesto sećanja na jedno od najtežih poglavlja istorije ovog kraja.

Spomenik sa spomen-kosturnicom podignut je 1946. godine, u znak sećanja na borce savezničke Crvene armije i Narodnooslobodilačke vojske koji su poginuli u borbama za oslobođenje Ritopeka i Beograda. Danas ima status kulturnog dobra – spomenika kulture i, prema podacima Gradske opštine Grocka, jedinstven je po svojim obeležjima i nameni na teritoriji Srbije. Njegova posebnost nije samo u istoriji koju čuva već i u načinu na koji je zamišljen. Spomenik je visok 12 metara, a ta visina simbolično predstavlja 12 dugih dana borbi vođenih tokom oktobra 1944. godine na ovom području. Projektovao ga je arhitekta Momčilo Belobrk, dok je reljefe izradio arhitekta Branko Krstić.

Postavljen na uzvišenju pored Dunava, spomenik je zamišljen kao snažna vertikala koja može da se vidi i iz veće udaljenosti. Danas se oko njega smenjuju godišnja doba, dok Dunav nastavlja da teče svojim tokom, baš kao što je tekao i onda kada su se na ovom prostoru vodile borbe.

Posebno je zanimljiva priča o meštanima Ritopeka i njihovoj pomoći tokom ratnih dana. Prema lokalnim izvorima, ljudi su skrivali čamce i druga plovila kako ih okupacione vlasti ne bi oduzele, a potom ih koristili za prevoz boraca preko Dunava. Ta priča o svojevrsnoj „herojskoj floti“ ostala je deo sećanja na ratne dane u Ritopeku.

Posmrtni ostaci pripadnika Crvene armije koji su se nekada nalazili u spomen-kosturnici kasnije su premešteni na Groblje oslobodilaca Beograda, gde se i danas nalaze.

Danas je Ritopek poznat po Dunavu, voćnjacima i mirnom životu nadomak Beograda. Ipak, na jednom njegovom uzvišenju nalazi se mesto koje podseća da je ovaj kraj nekada bio poprište velikih i krvavih borbi.

Spomenik ćuti, Dunav protiče, a istorija ostaje da svedoči.